ഇസ്ലാമിക നഗരങ്ങളിലെ കലയും വാസ്തുവിദ്യയും

കലാസാഹിത്യ, വാസ്തുവിദ്യകൾക്ക് ഇസ്‌ലാമിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. മുസ്ലിംകൾ ഭരണം നടത്തിയ പ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം ഇതിന്റെ അതുല്യമായ അടയാളപ്പെടുത്തളുകളും അവശേഷിപ്പുകളും നമുക്ക് കാണാനാവും. ഓരോ നാടുകളുടെയും സാമൂഹിക, സാംസ്‌കാരിക വൈവിദ്ധ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത രീതിയിലുള്ള വാസ്തുവിദ്യകളാണ് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. നിർമ്മാണങ്ങളിലെ സമ്പൂർണ്ണതയും ആസൂത്രണങ്ങളുടെ കൃത്യതയുമാണ് ഇന്നും ഇസ്‌ലാമിക കലാ,വാസ്തു വിദ്യകളെ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിപ്പുറവും മനോഹരമാക്കി നിർത്തുന്നത്.
ഇസ്‌ലാമിക വാസ്തുവിദ്യയ്‌ക്കോ കലയ്‌ക്കോ പൂർണ്ണമായും അറബ്, പേർഷ്യൻ, ടർക്കിഷ് അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ത്യൻ ശൈലിയുണ്ടെന്ന് പറയുക അസാധ്യമാണ്, കാരണം ആ കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ഭരണാധികാരിയുടെ ഇച്ഛാശക്തി ഇക്കാര്യത്തിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, മതത്തിന്റെ ഐക്യം പള്ളികളിലെ വാസ്തുവിദ്യകൾ പോലെ പല പൊതു സവിശേഷതകളിലേക്കും നയിക്കുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ് .

ഇസ്‌ലാമിന്റെ ആത്മാവും അറബികളുടെ സംസ്‌കാരവും ഈജിപ്തിന്റെ എല്ലാ പുരാതന ഭാഗങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരുന്നു. പുരാതന ഈജിപ്തുകാർ അവശേഷിപ്പിച്ച അതിശയകരമായ വാസ്തുവിദ്യാ, കലാപരമായ സമ്പത്ത് പോലും കൂടുതൽ സ്വാധീനിക്കുകയുണ്ടായി.ഇസ്ലാമിക, അറബ് സംസ്കാരത്തിന്റെയും വാസ്തുവിദ്യയുടെയും സ്വാധീനം വളരെ വ്യാപകമായിരുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും നിരവധി യുഗങ്ങളിൽ മുസ്ലീങ്ങളെയും രാജ്യങ്ങളെയും നയിച്ചു. ഈജിപ്തിലെ കലയുടെയും വാസ്തുവിദ്യയുടെയും ചരിത്രം മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, സാംസ്കാരിക, ആത്മീയ ചരിത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് അനിവാര്യമാണ്. വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളും ഭരണകൂടങ്ങളും ഈജിപ്ത് ഭരിച്ചത് കൊണ്ട് തന്നെ ഇവയിൽ ഓരോന്നും നിരവധി മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിരുന്നു. ഇത് കലയുടെയും വ്യവസായത്തിന്റെയും വികസനത്തിൽ ശക്തമായ സ്വാധീനം സൃഷ്ടിച്ചു.കെട്ടിടങ്ങളുടെയും വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികളുടെയും വികാസത്തിൽ ഇത് വളരെ പ്രകടമായിരുന്നു. ഈജിപ്തിലെ അതിമനോഹരമായ വാസ്തുവിദ്യാ മാതൃകകൾ നിരവധിയാണ്. വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന അഹ്മദ് ഇബ്നു തുലൂൻ മസ്ജിദ് അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്.ഈ പള്ളിയിൽ നാല് ദിശകളിൽ നിന്നുള്ള പോർട്ടിക്കോകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു ചതുരാകൃതിയിലുള്ള മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത നടുമുറ്റം ഉൾപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവും വലിയ പൂമുഖത്തിന്(portico ) താഴെയാണ് ഖിബ്ല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മസ്ജിദിന്റെ മതിലുകൾക്കും ചുറ്റളവിനുമിടയിൽ മൂന്ന് ബാഹ്യ പോർട്ടിക്കോകളും ഉണ്ട്. ഈ ബാഹ്യ പോർട്ടിക്കോകളെ ഇൻക്രിമെന്റുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.ഈജിപ്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഇസ്ലാമിക വാസ്തുവിദ്യാ മാസ്റ്റർപീസുകളിൽ അൽ അസ്ഹർ പള്ളിയും സുൽത്താൻ ഖായ്ത് ബേയുടെ പള്ളിയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ അൽ നാസിർ, ഹിഷാം, അബ്ദുൾ ഹകം തുടങ്ങിയ ചില ഖലീഫമാർ കലയിലും വാസ്തുവിദ്യയിലും വളരെയധികം ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയവരായിരുന്നു.അക്കാലത്തെ തലസ്ഥാനമായ കോർഡോബ അത്കൊണ്ട് തന്നെ അസാധാരമാം വിധം പ്രാധാന്യം കൈവരിച്ചു. അതിനെ “ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും പണത്തിന്റെയും സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും നഗരം” എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇസ്ലാമിക കലയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത് അൻഡലൂസിയ നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിഗൂഢതയും അനശ്വരതയും ഉള്ള ഒരു ചരിത്ര നാഴികക്കല്ലായി ഇത് നിലകൊള്ളുന്നു. സ്പെയിനിലെ മറ്റൊരു ഇസ്ലാമിക നഗരമാണ് ഗ്രനേഡ. ആ പ്രദേശത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഇസ്ലാമിക സ്മാരകവുമായി അതിന്റെ പേര് എല്ലായ്പ്പോഴും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: അൽഹാംബ്ര കൊട്ടാരമാണത്. ഇസ്ലാമിക വാസ്തുവിദ്യയ്ക്ക് അഭിമാനവും പുരാതന ഇസ്ലാമിക കലയുടെ അത്ഭുതങ്ങളിൽ പെട്ട ഒന്നുമാണിത്.അൽഹംബ്ര (അറബിയിൽ അൽ ഹംറ) കൊട്ടാരം 13-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലാണ് നിർമ്മിച്ചത്. കൂഫയിലെ അൽ അഹ്മർ കുടുംബത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യവും നാസ്ഖ് കാലിഗ്രഫിയും അതിന്റെ എല്ലാ ചുവരുകളിലും അതിനോട് ചേർന്നുള്ള കെട്ടിടങ്ങളുടെ ചുമരുകളിലും ഇപ്പോഴും വഹിക്കുന്നു: “അല്ലാഹു അല്ലാതെ ഒരു ആരാധ്യനില്ല “. അൽ ഷൂറ ഹാൾ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രധാന വാസ്തുവിദ്യാ ഘടകങ്ങൾ കൊട്ടാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു, ഇത് ഒരു കൃത്രിമ കുളമുള്ള അൽ ഏസ് ഹാളിലേക്കും പിന്നീട് സിംഹാസനം ഉണ്ടായിരുന്ന അംബാസഡർ ഹാളിലേക്കും തുടർന്ന് പ്രസിദ്ധമായ ലോയിൻസ് ഹാളിലേക്കും നയിക്കുന്നു. കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഹാളുകൾ അതിന്റെ ഏറ്റവും ഗംഭീരവും മനോഹരവുമായ സവിശേഷതകളാണ്. കൊട്ടാരത്തിലെ കുളിമുറിയുടെ മേൽക്കൂരകൾ താഴികക്കുടത്തിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഗ്ലാസ് കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.ഇത് സൂര്യന്റെ ഏറ്റവും ദുർബലമായ കിരണങ്ങൾ മാത്രം ബാത്ത്റൂമുകൾക്കുള്ളിൽ തുളച്ചുകയറാൻ അനുവദിക്കുകയും അവയ്ക്ക് പ്രത്യേക ഭംഗി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. നല്ല ആസൂത്രണവും ഏകോപനവുമാണ് സെവില്ലയുടെ സവിശേഷത.അതിന് ചുറ്റുമുള്ള സമ്പന്നമായ ഭൂപ്രകൃതിയും മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളും സെവില്ലയെ കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കി. അൻഡലൂഷ്യയിലെ ഉമയ്യദിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു കോർഡോബ.അതിന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ സവിശേഷത അസംഖ്യം പോർട്ടിക്കോകളും നിരകളുമുള്ള ഗ്രാൻഡ് മോസ്‌കാണ്.മഗ്രിബിൽ (പടിഞ്ഞാറൻ വടക്കേ ആഫ്രിക്ക) നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ രണ്ട് ഇസ്ലാമിക വാസ്തുവിദ്യാ സ്മാരകങ്ങളാണ് ടുണീഷ്യയിലെ ഖൈറവാൻ മസ്ജിദും സെയ്തൂന മസ്ജിദും.

ഇന്ത്യയിലെ കലയും വാസ്തുവിദ്യയും

എഡി 1193-ൽ മുസ്ലീങ്ങൾ ഡൽഹി കീഴടക്കിയതിനുശേഷം ഇസ്ലാമിക കലകൾ ഉയർന്നുവരാൻ തുടങ്ങി. ഇന്ത്യയിലെ ഇസ്ലാമിക കലയെ രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളായി തിരിക്കാം:
• ബാറ്റൻ കാലഘട്ടം: ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്വഭാവം അതിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ സ്മാരകവും ആവിഷ്‌കൃതവുമായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, എല്ലാത്തരം ചുണ്ണാമ്പുകല്ലുകളുടെയും മാർബിളിന്റെയും ഉപയോഗവും കെട്ടിടങ്ങളുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ സ്കെയിലിന് നൽകുന്ന പരിചരണവുമുൾപ്പെടെ, നിർമ്മാണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ വളരെയധികം പുരോഗമിച്ചു. ഇത് തലസ്ഥാന നഗരമായ ഡൽഹിയെ അതിന്റെ ഭീമാകാരമായ കെട്ടിടങ്ങളും ഇസ്ലാമിക സ്മാരകങ്ങളും ഏഥൻസ്, റോം, കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ എന്നിവയുടെ ഒരു വാസ്തുവിദ്യാ എതിരാളിയാക്കി മാറ്റി.
•മുഗൾ യുഗം: എഡി 1526 മുതൽ 1857 വരെ നീണ്ടുനിന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, പുരാതന ഇന്ത്യ കലകളാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടു. അതിനാൽ, ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ കെട്ടിടങ്ങൾ ജലധാരകളും കൃത്രിമ നീരുറവകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.അത് അവർക്ക് ഒരു പ്രത്യേക മനോഹാരിത നൽകുന്നു.
ഷാജഹാൻ ആഗ്രയിൽ പണികഴിപ്പിച്ച താജ്മഹൽ, വാസ്തുവിദ്യയുടെ കാര്യത്തിൽ “ഇന്ത്യൻ കിരീടത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള രത്നം” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാനാവും വിധം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഗംഭീരവും പ്രശസ്തവുമായ ഇസ്ലാമിക സ്മാരകമാണ്.
*പേർഷ്യയിലെ കലയും വാസ്തുവിദ്യയും*
ശരിയായ മാർഗനിർദേശം ലഭിച്ച ഖലീഫമാരുടെ (അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി) കാലത്ത് മുസ്ലീങ്ങൾ പേർഷ്യ ഭരിച്ചിരുന്നു.ഇസ്‌ഫഹാനിലെ ഗ്രേറ്റ് മോസ്‌ക് ആണ് അവശേഷിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്മാരകം. ഒരുപക്ഷേ പേർഷ്യൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്വഭാവം ചുവർചിത്രങ്ങളുടെ ഉപയോഗമായിരുന്നു. അതിൽ തിളങ്ങുന്ന നിറമുള്ള സെറാമിക് ടൈലുകൾ പ്രധാനമാണ്.ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ പേർഷ്യക്കാർ വിദഗ്ധരായിരുന്നു. അവരെ “ബൽകാഷ് ഫർഫുരി” എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
*തുർക്കിയിലെ കലയും വാസ്തുവിദ്യയും*
സെൽജുക് തുർക്കികളുടെ ഗോത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ഓട്ടോമൻമാർ. പേർഷ്യൻ കലയാണ് ഓട്ടോമൻ കലയെ സ്വാധീനിച്ചത്. ഓട്ടോമൻമാർ കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ കീഴടക്കിയതിനുശേഷം, അവർ ബൈസന്റൈൻ വാസ്തുവിദ്യയിൽ അവരുടെ കെട്ടിടങ്ങളും വാസ്തുവിദ്യാ രൂപകല്പനകളും സ്ഥാപിക്കുകയും അതിൽ ധാരാളം അലങ്കാരങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ പ്രധാന സവിശേഷത കെട്ടിടങ്ങളിലെ താഴികക്കുടങ്ങളുടെ എണ്ണം ആയിരുന്നു. അവർ പല കെട്ടിടങ്ങളേയും ഇസ്ലാമിക ആരാധനാലയങ്ങളാക്കി മാറ്റി. അതുകൊണ്ടാണ് മുസ്ലീം രാജ്യങ്ങളിലെ എല്ലാ മസ്ജിദുകളിലും സാധാരണമായ നാല് ദിശകളിൽ നിന്നുള്ള പോർട്ടിക്കോകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട തുറന്ന മുറ്റങ്ങളുടെ രൂപകൽപ്പന അവർ നീക്കം ചെയ്തത്. തുർക്കിയിലെ അനുകരണീയമായ വസ്തുവിദ്യ ശേഷിപ്പിന്റെ മനോഹരമായ മാതൃകയാണ് ആയാസോഫിയ മോസ്‌ക്. ഓട്ടോമൻമാർ അവരുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ കമാനങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ സ്ഥാപിച്ച താഴികക്കുടങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു.അകത്തെ ചുവരുകൾ നിറമുള്ള സെറാമിക് ടൈലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ബയാസിദ് മസ്ജിദും അൽ സുലൈമാനിയ മസ്ജിദും ഒട്ടോമൻ വംശജർ നിർമ്മിച്ച ഏറ്റവും മനോഹരമായ പള്ളികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.അവിടെ എല്ലാ ജനാലകളും ജിപ്സം അച്ചിൽ ഘടിപ്പിച്ച വിശിഷ്ടമായ നിറമുള്ള ഗ്ലാസ് കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇത്തരത്തിൽ ഇസ്‌ലാമിക ഭരണങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം മനോഹരമായ വസ്തുവിദ്യാ കലാ വിസ്മയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മുസ്‌ലിംകൾ കുടിയേറ്റം നടത്തിയ വ്യത്യസ്ത പ്രവിശ്യകളിലും ഇതിന്റെ ആവിഷ്കാരങ്ങൾ നമുക്ക് കാണാനാവുന്നതാണ്.